Quran

ഖുര്‍ആന്റെ സാമ്പത്തികവീക്ഷണം

Written by admin

ശാസനാ സോഷ്യലിസം (Command Socialism), കമ്പോള സോഷ്യലിസം (Market Socialism), മുതലാളിത്തം (Capitalism), മിശ്രസമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥ (Mixed Economy) എന്നിവയാണ് സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥകളെ സംബന്ധിച്ച ചര്‍ച്ചകളില്‍ സ്വാഭാവികമായും കടന്നുവരിക. മേല്‍പറഞ്ഞവയില്‍ സോഷ്യലിസത്തിന്റെ രണ്ടു രീതികളും ഏതാണ്ട് പൂര്‍ണമായി അപ്രസക്തമായിക്കഴിഞ്ഞു. മിശ്രസാമ്പത്തികവ്യവസ്ഥ നേരത്തേ സ്വീകരിച്ച രാഷ്ട്രങ്ങള്‍, പൊതുമേഖലയുടെ പങ്ക് പടിപടിയായി വെട്ടിക്കുറച്ച്, വ്യാപകമായ കമ്പോളവത്കരണത്തിലൂടെയും വമ്പിച്ച സ്വകാര്യവത്കരണത്തിലൂടെയും മുതലാളിത്തരാഷ്ട്രങ്ങളെ കടത്തിവെട്ടുന്ന രീതിയിലുള്ള ഘടനാപരമായ മാറ്റങ്ങള്‍ നടത്തിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്നു. അതേസമയം, മുതലാളിത്തരീതി വര്‍ഷങ്ങളായി പിന്തുടര്‍ന്ന രാജ്യങ്ങളിലും, അന്താരാഷ്ട്ര ഏജന്‍സികളുടെ സമ്മര്‍ദത്തെത്തുടര്‍ന്ന് മുതലാളിത്ത നയങ്ങള്‍ കൈക്കൊള്ളാന്‍ നിര്‍ബന്ധിതമായ മൂന്നാം ലോകരാജ്യങ്ങളിലും ദാരിദ്ര്യവും തൊഴിലില്ലായ്മയും മറ്റു സാമ്പത്തികാസമത്വങ്ങളും പൂര്‍വാധികം വര്‍ധിച്ചതായി റിപ്പോര്‍ട്ട് ചെയ്യപ്പെടുന്നു. മാത്രമല്ല, ഈ നയങ്ങള്‍ പിന്തുടര്‍ന്ന പല രാജ്യങ്ങളിലും കേവല സാമ്പത്തികവളര്‍ച്ചപോലും മുരടിക്കുകയും സാമ്പത്തികമാന്ദ്യം വ്യാപകമാവുകയും ചെയ്തു. സ്ഥായിയായ സാമ്പത്തികവളര്‍ച്ചയും സാമൂഹികനീതിയും ഒരേസമയം കൈവരിക്കാന്‍ ഈ സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥകള്‍ പ്രാപ്തമല്ലെന്ന ദുഃഖസത്യത്തിലേക്കാണ് ഇത് വിരല്‍ചൂണ്ടുന്നത്. ഈ സാഹചര്യത്തില്‍ വ്യക്തിസ്വാതന്ത്ര്യവും സാമൂഹിക പ്രതിബദ്ധതയും തമ്മിലും സ്വകാര്യസംരംഭകത്വവും ഗവണ്‍മെന്റ് ഇടപെടലും തമ്മിലും കൂട്ടിയിണക്കുന്ന ഖുര്‍ആനിക സാമ്പത്തികസംവിധാനത്തെപ്പറ്റിയുള്ള ചര്‍ച്ചയ്ക്ക് ഏറെ പ്രസക്തിയുണ്ട്.

1. സാമ്പത്തികദര്‍ശനം (Economic Philosophy): സമ്പത്തിനോടും സാമ്പത്തികവികസനത്തോടും സമൂഹം പുലര്‍ത്തുന്ന വീക്ഷണമാണ് ഇതുകൊണ്ട് ഉദ്ദേശിക്കുന്നത്.

2) സാമ്പത്തികതത്ത്വങ്ങള്‍ (Economic Principles): സമ്പത്തിന്റെ മേല്‍ വ്യക്തികള്‍ക്കും സമൂഹത്തിനുമുള്ള ഉടമസ്ഥതയുടെ സ്വഭാവം, സാമ്പത്തികവ്യവഹാരങ്ങളിലെ അനുവദനീയവും നിഷിദ്ധവുമായ പരിധികള്‍, വ്യക്തികളുടെ മേല്‍ ഏര്‍പ്പെടുത്തുന്ന താത്ത്വികമായ വിധിവിലക്കുകള്‍, ഉല്‍പാദനവും ഉപഭോഗവും സംബന്ധിച്ച പെരുമാറ്റച്ചട്ടങ്ങള്‍ മുതലായവയാണ് തത്ത്വങ്ങള്‍ കൊണ്ട് ഇവിടെ വിവക്ഷിച്ചിട്ടുള്ളത്.

3. സാമ്പത്തിക ഉപകരണങ്ങള്‍ (Economic instruments): സാമ്പത്തികതത്ത്വങ്ങളെ പ്രയോഗവത്കരിക്കാന്‍ സമൂഹം നടപ്പാക്കുന്ന നയങ്ങളും നിയമങ്ങളും നടപടികളുമാണ് ഇതുകൊണ്ടുദ്ദേശ്യം.

പ്രസ്തുത മൂന്നു ഘടകങ്ങളുടെ അടിസ്ഥാനത്തില്‍ ഖുര്‍ആന്‍ ലക്ഷ്യംവയ്ക്കുന്ന സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയെ പരിചയപ്പെടുത്താനുള്ള ശ്രമമാണ് ഈ ലേഖനത്തില്‍ നടത്തിയിരിക്കുന്നത്.
ഇസ്‌ലാമിന്റെ സാമ്പത്തികദര്‍ശനം ഇസ്‌ലാമികവ്യവസ്ഥിതിയുടെ മൊത്തത്തിലുള്ള ദര്‍ശനവുമായി അഭേദ്യബന്ധം പുലര്‍ത്തുന്നു. പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ ഉടമ അല്ലാഹുവാണെന്നാണ് ആ ദര്‍ശനത്തിന്റെ ആധാരം. സമൂഹത്തിലെ എല്ലാ വിഭവങ്ങളുടെയും ഉല്‍പാദനോപകരണങ്ങളുടെയും എന്നുവേണ്ട സമസ്ത സമ്പത്തിന്റെയും പരമമായ ഉടമസ്ഥത അല്ലാഹുവില്‍ നിക്ഷിപ്തമാണ്. അല്ലാഹുവിന്റെ പ്രതിനിധി എന്ന സ്ഥാനം നല്‍കിയിട്ടുള്ള മനുഷ്യന് സമ്പത്തിന്റെ കൈകാര്യാവകാശം മാത്രമേ നല്‍കിയിട്ടുള്ളൂ. ഒരു ട്രസ്റ്റിയുടെ പങ്ക് മാത്രമാണ് അവന് നിര്‍വഹിക്കാനുള്ളത്. മുതലാളിത്തവ്യവസ്ഥയില്‍ വ്യക്തികള്‍ അനുഭവിക്കുന്ന പരമമായ ഉടമസ്ഥാവകാശത്തില്‍നിന്നും സോഷ്യലിസ്റ്റ് സമൂഹത്തില്‍ തൊഴിലാളിവര്‍ഗത്തിനുണ്ടെന്ന് പറയപ്പെടുന്ന ഉടമസ്ഥാവകാശത്തില്‍നിന്നും വ്യത്യസ്തമാണ് ഇസ്‌ലാമിലെ ഉടമസ്ഥാവകാശം. ദൈവത്തിന്റെ പരമമായ ഉടമസ്ഥതയും മനുഷ്യരുടെ പരിമിതമായ ഉടമാവകാശവുമാണ് ഇസ്‌ലാമികദര്‍ശനത്തിന്റെ കാതല്‍. ഇസ്‌ലാമികദര്‍ശനത്തിന്റെ മറ്റൊരു വശം മനുഷ്യരെല്ലാം ഏകദൈവത്തിന്റെ സൃഷ്ടികളും ഒരേ മാതാപിതാക്കളുടെ സന്താനങ്ങളുമാണെന്ന ആശയമാണ്. അതിനാല്‍ വര്‍ഗത്തിന്റെയും വര്‍ണത്തിന്റെയും കുടുംബത്തിന്റെയും അടിസ്ഥാനത്തില്‍ മനുഷ്യര്‍ക്കിടയില്‍ വ്യത്യാസം കല്‍പിക്കാന്‍ ഇസ്‌ലാം അനുവദിക്കുന്നില്ല. ഇസ്‌ലാമികസമൂഹത്തിലെ വ്യക്തികള്‍ക്ക് സാമ്പത്തികസംരംഭങ്ങള്‍ തുടങ്ങുന്നതിനും മുതല്‍മുടക്കുന്നതിനും തൊഴിലെടുക്കുന്നതിനും വിദ്യാഭ്യാസത്തിനും തുല്യാവസരങ്ങളുണ്ടായിരിക്കും. ഖുര്‍ആനികദര്‍ശനത്തിന്റെ കാതലായ മറ്റൊരു വശം പരലോകത്തെ രക്ഷാശിക്ഷകളിലുള്ള വിശ്വാസമാണ്. സാമ്പത്തികവ്യവഹാരങ്ങളിലും സംരംഭങ്ങളിലും ഏര്‍പ്പെടുന്നവര്‍ തങ്ങളുടെ തീരുമാനമെടുക്കേണ്ടത് ഇഹലോകത്ത് ലഭിക്കാവുന്ന ലാഭനഷ്ടങ്ങളുടെ അടിസ്ഥാനത്തില്‍ മാത്രമല്ല, അതിനേക്കാള്‍ പ്രധാനമായി, പരലോകത്ത് വന്നുചേരുന്ന ലാഭനഷ്ടങ്ങള്‍ കണക്കിലെടുത്തുകൊണ്ടാകണം. ഈ വസ്തുത വ്യക്തികളും സമൂഹവും തെരഞ്ഞെടുക്കുന്ന നിക്ഷേപമേഖലകളെയും ഉല്‍പാദനരീതികളെയും സാരമായി ബാധിക്കുമല്ലോ.

സാമ്പത്തികദര്‍ശനത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തില്‍ സമ്പത്തിന്റെ വിവിധ വശങ്ങളെ സംബന്ധിച്ച് ചില പൊതുതത്ത്വങ്ങള്‍ ഇസ്‌ലാം ആവിഷ്‌കരിച്ചിട്ടുണ്ട്. അവയില്‍ പ്രഥമവും പ്രധാനവുമായത് ഉടമസ്ഥതയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട തത്ത്വങ്ങളാണ്. അല്ലാഹുവിന്റെ പരമമായ ഉടമസ്ഥതയ്ക്കു വിധേയമായി മനുഷ്യനനുവദിച്ച പരിമിതമായ ഉടമാവകാശം സമ്പത്തിന്റെ ഉപയോഗവുമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നുവെന്നാണ് ഒന്നാമത്തെ തത്ത്വം. ഉടമസ്ഥതയിലിരിക്കുന്ന വസ്തു ഉദ്ദിഷ്ടലക്ഷ്യത്തിനുവേണ്ടി ഉപയോഗപ്പെടുത്തുന്ന കാലത്തോളമേ ഈ ഉടമസ്ഥത നിലനില്‍ക്കൂ. മറ്റൊരു തത്ത്വം വ്യക്തി ജീവിച്ചിരിക്കുന്ന കാലത്ത് മാത്രമേ നിലനില്‍ക്കൂ എന്നതാണ്. തന്റെ സ്വത്ത് മരണാനന്തരം വിതരണം ചെയ്യുന്നതിന് മരണപത്രം തയാറാക്കാനുള്ള അധികാരം മാത്രമേ വ്യക്തിക്കുള്ളൂ. അതു തന്നെയും ഖുര്‍ആനും നബിചര്യയും നിഷ്‌കര്‍ഷിക്കുന്ന നിബന്ധനകള്‍ക്കു വിധേയമാകേണ്ടതുണ്ട്. ചില വസ്തുക്കള്‍ വ്യക്തികള്‍ കൈവശം വയ്ക്കുന്നത് ഇസ്‌ലാം നിരോധിച്ചിട്ടുണ്ട്. മിക്ക പ്രകൃതിവിഭവങ്ങളും ഈ ഇനത്തില്‍പെടുന്നു. ‘വെള്ളം, പുല്ല്, തീ എന്നിവയില്‍ മനുഷ്യര്‍ സമന്മാരാണ്’ എന്ന നബിവചനത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തില്‍ വനവിഭവങ്ങളും മേച്ചില്‍സ്ഥലങ്ങളും ജലവിഭവങ്ങളും പൊതു ഉടമസ്ഥതയില്‍ കൊണ്ടുവരണമെന്ന് ആദ്യകാലപണ്ഡിതന്മാര്‍ അഭിപ്രായപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. ഈ ഹദീസിന്റെ ചുവടു പിടിച്ച് പ്രകൃതിവിഭവങ്ങളെല്ലാം സ്റ്റേറ്റ് ഉടമയിലായിരിക്കണമെന്ന് ഒരു വിഭാഗം ഇസ്‌ലാമികകര്‍മശാസ്ത്രജ്ഞന്മാര്‍ അഭിപ്രായപ്പെടുന്നു.

സന്തുലിതത്വവുമായി ബന്ധപ്പെട്ടതാണ് മറ്റൊരു തത്ത്വം. ജീവിതത്തിന്റെ സമസ്തമേഖലകളിലും മിതത്വം പാലിക്കാന്‍ മുസ്‌ലിംകള്‍ ആജ്ഞാപിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. മുസ്‌ലിംസമുദായത്തെ ഖുര്‍ആന്‍ വിശേഷിപ്പിച്ചത് മധ്യമസമുദായമായിട്ടാണ്. ഇടതുപക്ഷത്തിന്റെ അങ്ങേയറ്റത്തേക്കും വലതുപക്ഷത്തിന്റെ ഇങ്ങേയറ്റത്തേക്കും നീങ്ങാതെ അവയ്ക്കിടയിലുള്ള ഒരു ‘ഗോള്‍ഡന്‍ മീന്‍’ അവലംബിക്കുന്ന സമുദായമെന്നര്‍ഥം. ലുബ്ധും ധൂര്‍ത്തും ഒന്നുപോലെ അഭിശപ്തമാണ്. ഈ മിതത്വം സ്വകാര്യ ഉടമസ്ഥതയ്ക്കും കൂട്ടുടമസ്ഥതയ്ക്കുമിടയിലും വ്യക്തിക്കനുവദിച്ച സ്വാതന്ത്ര്യത്തിലും അവന്റെ മേല്‍ ചുമത്തിയ വിലക്കുകള്‍ക്കിടയിലും ദര്‍ശിക്കാവുന്നതാണ്. സ്വകാര്യ ഉടമസ്ഥത അനുവദിച്ചതോടൊപ്പംതന്നെ ചില മേഖലകളിലെ ഉടമസ്ഥത സ്റ്റേറ്റിനു മാത്രമായി നിശ്ചയിച്ചു. വിശാലമായ മേഖലകളില്‍ നിക്ഷേപിക്കാനുള്ള അവസരങ്ങള്‍ വ്യക്തിക്ക് നല്‍കുന്നതോടൊപ്പം ചില മേഖലകളിലെ നിക്ഷേപം നിഷിദ്ധമാക്കി. ഉദാ: കള്ള് വ്യവസായം, വ്യഭിചാരം, ചൂതാട്ടം, പലിശ, ഊഹക്കച്ചവടം എന്നിവ. വരുമാനവിതരണത്തിലെ അസമത്വങ്ങള്‍ കുറക്കാന്‍ ഇസ്‌ലാം ആവിഷ്‌കരിച്ച ഒരു തത്ത്വമാണ് ധനികന്റെ സമ്പത്തില്‍ പാവപ്പെട്ടവര്‍ക്ക് നിശ്ചയിച്ച അവകാശം. ഇസ്‌ലാമിന്റെ സാങ്കേതികഭാഷയില്‍ സകാത്ത് എന്ന പേരിലാണ് ഇതറിയപ്പെടുന്നത്. വ്യക്തിയുടെയും സമൂഹത്തിന്റെയും ഇടയ്ക്കുള്ള സന്തുലിതത്വം നഷ്ടപ്പെട്ടാല്‍ കൃത്രിമമാര്‍ഗങ്ങളുപയോഗിച്ചു പോലും സന്തുലിതത്വം വീണ്ടെടുക്കാനുള്ള ബാധ്യത ഇസ്‌ലാം ഭരണകൂടത്തില്‍ ചുമത്തിയിരിക്കുന്നു. ആവശ്യമാണെങ്കില്‍ ദേശസാല്‍ക്കരണം പോലുള്ള മാര്‍ഗങ്ങള്‍ അവലംബിക്കാവുന്നതാണ്. മറ്റൊരു സാമ്പത്തികതത്ത്വം നീതിയുമായി ബന്ധപ്പെട്ടതാണ്. ദൈവം, വിജ്ഞാനം എന്നിവയ്ക്കു ശേഷം ഖുര്‍ആനില്‍ ഏറ്റവുമധികം ആവര്‍ത്തിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നത് നീതി എന്ന ആശയമാണ്; ആയിരത്തിലധികം തവണ. ശത്രുക്കളോടു പോലും നീതിപൂര്‍വം വര്‍ത്തിക്കണമെന്നാണ് ഖുര്‍ആന്റെ ശാസന. ക്രയവിക്രയങ്ങളിലും കൊള്ളക്കൊടുക്കകളിലും തൊഴിലാളി-മുതലാളിബന്ധങ്ങളിലും വ്യക്തിയും സ്റ്റേറ്റും തമ്മിലുള്ള ബന്ധങ്ങളിലും ഉല്‍പാദനവും വിതരണവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട രംഗങ്ങളിലുമെല്ലാം മനുഷ്യര്‍ ബന്ധപ്പെടുന്നത് നീതിയുടെ അടിസ്ഥാനത്തിലായിരിക്കണം.
പ്രസക്തമായ മറ്റു ചില തത്ത്വങ്ങള്‍ കൂടി ശ്രദ്ധിക്കുക: സമ്പത്തിന്റെ സമമായ വിതരണമല്ല, അതിന്റെ നീതിയുക്തമായ വിതരണമാണ് ഇസ്‌ലാം അഭികാമ്യമായി കരുതുന്നത് (Not equal distribution but equitable distribution). മനുഷ്യപ്രകൃതിയുമായി കൂടുതല്‍ പൊരുത്തപ്പെട്ടുപോകുന്നതും ഇതുതന്നെ. മറ്റൊരു തത്ത്വം സാധനസേവനങ്ങളുടെ വില്‍പനശേഷി(Saleability)യോ ചോദന(Demand)മോ അല്ല, സാമൂഹികാവശ്യകത(Social need)യും ദൈവികാനുവദനീയതയുമാണ് അവയുടെ ഉല്‍പാദനത്തെ നിര്‍ണയിക്കേണ്ടത്.

സാമ്പത്തികതത്ത്വങ്ങളുടെ പ്രയോഗവത്കരണാര്‍ഥം സമൂഹം ആവിഷ്‌കരിക്കുന്ന പ്രായോഗികപദ്ധതികളാണല്ലോ സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയുടെ മൂന്നാമത്തെ ഘടകം. ഇവ പ്രധാനമായും ഉല്‍പാദന, ഉപഭോഗ, വിതരണരംഗങ്ങളുമായി ബന്ധപ്പെട്ടവയാണ്. ഉല്‍പാദനവസ്തുക്കളുടെയും നിക്ഷേപമേഖലകളുടെയും തെരഞ്ഞെടുപ്പില്‍ ഇസ്‌ലാം വ്യക്തമായ ചില അതിര്‍വരമ്പുകളും നിയന്ത്രണങ്ങളും ഏര്‍പ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നു. മൊത്തത്തില്‍, വ്യക്തികള്‍ക്ക് തങ്ങള്‍ ആഗ്രഹിക്കുന്ന ഏത് സംരംഭത്തിലും മുതല്‍മുടക്കാമെങ്കിലും, തന്റെ അഭിരുചിയും കഴിവുമനുസരിച്ച് ഏത് തൊഴിലും ചെയ്യാമെങ്കിലും ചില മേഖലകളിലേക്കുള്ള പ്രവേശം കര്‍ക്കശമായി നിരോധിച്ചിരിക്കുന്നു. ഉദാഹരണം കള്ള് വ്യവസായം, ഷോഡതി, സാട്ടക്കച്ചവടം. ഈ വിലക്ക് സ്റ്റേറ്റിനും ബാധകമാണ്. ഉല്‍പാദനവിഭവങ്ങള്‍ ഉദ്ദിഷ്ടലക്ഷ്യങ്ങള്‍ക്ക് ഉപയോഗിക്കാതെ ഇടുന്നവരില്‍നിന്ന് അവ ഒരു നിശ്ചിത കാലാവധിക്കു ശേഷം സ്റ്റേറ്റ് പിടിച്ചെടുക്കുന്നതാണ്. ഉല്‍പാദനവിഭവങ്ങളില്‍ എക്കാലത്തും പരമപ്രാധാന്യമുള്ള ഭൂമിയുടെ കാര്യം പറഞ്ഞാല്‍ കൃഷിഭൂമി തരിശായിട്ടവരില്‍നിന്ന് മൂന്നു വര്‍ഷത്തെ അവധിക്കുശേഷം സ്റ്റേറ്റ് പിടിച്ചെടുക്കുന്നതും കൃഷിചെയ്യാന്‍ തയാറുള്ളവര്‍ക്ക് വിതരണം ചെയ്യുന്നതുമാണ്. വ്യക്തികള്‍ക്ക് അവരാഗ്രഹിക്കുന്ന തോതിലും അളവിലും ഉപഭോഗിക്കാനുള്ള മൗലികസ്വാതന്ത്ര്യം പൊതുവില്‍ നല്‍കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ടെങ്കിലും വ്യക്തികളുടെ ആരോഗ്യവും സാമൂഹികഭദ്രതയും സമൂഹത്തിന്റെ ധാര്‍മികനിലവാരവും കണക്കിലെടുത്ത് ഉപഭോഗത്തിന്റെ കാര്യത്തിലും ചില കര്‍ശനവിലക്കുകള്‍ ഏര്‍പ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. മദ്യം, പന്നിമാംസം, ശവം, രക്തം എന്നിവ ഭുജിക്കുന്നതിലും അത്യാഡംബരവസ്തുക്കള്‍ -വെള്ളിയുടെയും സ്വര്‍ണത്തിന്റെയും പാത്രങ്ങള്‍, പട്ടുവസ്ത്രങ്ങള്‍ തുടങ്ങിയവ- ഉപയോഗിക്കുന്നതിലും ഏര്‍പ്പെടുത്തിയ വിലക്കുകള്‍ ഈ കൂട്ടത്തില്‍പെടുന്നു.
സാമൂഹികനീതിയുടെ വിശാലമായ തത്ത്വങ്ങള്‍ പ്രയോഗവത്കരിക്കുന്നതിനുവേണ്ടി ഇസ്‌ലാമികസമൂഹം ഏര്‍പ്പെടുത്തുന്ന ഒരു സ്ഥിരം സംവിധാനമാണ് സകാത്ത്. സമ്പന്നരില്‍നിന്ന് നിശ്ചിത അനുപാതത്തിലുള്ള ധനം കൊല്ലംതോറും സംഘടിതമായി പിരിച്ചെടുത്ത് സമൂഹത്തിലെ ദുര്‍ബലവിഭാഗങ്ങള്‍ക്കിടയില്‍ പണമായോ ഉല്‍പാദനോപകരണങ്ങളായോ സംഘടിതാടിസ്ഥാനത്തില്‍ വിതരണം ചെയ്യുന്ന ഒരു പദ്ധതിയാണ് സകാത്ത്. സാമൂഹികനീതിയുടെ താല്‍പര്യങ്ങളും സാമൂഹികാവശ്യങ്ങളും നിറവേറ്റാന്‍ സകാത്ത് പോരാതെവരികയാണെങ്കില്‍ ഇതരമാര്‍ഗങ്ങള്‍ അവലംബിക്കേണ്ടതാണ്. ഉദാഹരണം: നികുതികള്‍, പൊതുകടമെടുപ്പ്, വേതനവരുമാനനയങ്ങള്‍, ദേശസാല്‍ക്കരണം മുതലായവ. സാമ്പത്തികാസമത്വം കുറക്കുന്നതിനു വേണ്ടി ഇസ്‌ലാം ഏര്‍പ്പെടുത്തിയ മറ്റൊരു സംവിധാനമാണ് ദായക്രമം. ഒരു വ്യക്തിയുടെ സ്വത്ത് അയാളുടെ മരണശേഷം അദ്ദേഹത്തിന്റെ അനന്തരാവകാശികളിലും മറ്റുമായി ചില നിശ്ചിത അനുപാതങ്ങളില്‍ വിതരണം ചെയ്യപ്പെടേണ്ടതാണ്. സാമ്പത്തികവ്യവഹാരങ്ങളിലുടനീളം നീതിയുടെ തത്ത്വങ്ങള്‍ പാലിക്കപ്പെടണമെന്ന ഉദ്ദേശ്യത്തോടെ കര്‍ശനമായ മറ്റു ചില നടപടികളും ഇസ്‌ലാം സ്വീകരിച്ചിട്ടുണ്ട്. വസ്തുക്കളില്‍ മായം ചേര്‍ക്കല്‍, കൊള്ളലാഭമെടുക്കല്‍, അവാസ്തവ പരസ്യങ്ങള്‍, പൂഴ്ത്തിവയ്പ് എന്നിവയെല്ലാം നിഷിദ്ധവും ശിക്ഷാര്‍ഹവുമാക്കിയിരിക്കുന്നു.
ഖുര്‍ആനിക സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയുടെ ഘടനയെ സംബന്ധിച്ച് ഏതാനും കാര്യങ്ങള്‍ വിശകലനം ചെയ്ത സ്ഥിതിക്ക്, ആ വ്യവസ്ഥയുടെ കാര്യക്ഷമതയെപ്പറ്റി ചില കാര്യങ്ങള്‍ ചൂണ്ടിക്കാണിക്കേണ്ടിയിരിക്കുന്നു. ഒരു സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയെ വിലയിരുത്തേണ്ടത് പ്രധാനമായും രണ്ടു കാര്യങ്ങളുടെ അടിസ്ഥാനത്തിലായിരിക്കണം: 1) അത് ഉല്‍പാദനവര്‍ധനവിന് എത്രമാത്രം സാധ്യത നല്‍കുന്നു? നാട്ടിലെ വൈവിധ്യമാര്‍ന്ന ഉല്‍പന്നങ്ങള്‍ ഫലപ്രദമായി ഉപയോഗപ്പെടുത്താന്‍ അതിന് കഴിയുന്നുണ്ടോ? 2) ഉല്‍പാദിപ്പിക്കപ്പെടുന്ന സമ്പത്ത് ചിലരില്‍മാത്രം കേന്ദ്രീകരിക്കപ്പെടാതെ, എല്ലാ വിഭാഗം ജനങ്ങളുടെയും അടിസ്ഥാനാവശ്യങ്ങള്‍ നിര്‍വഹിക്കാന്‍ പര്യാപ്തമായ വിധത്തില്‍ വിതരണം ചെയ്യപ്പെടാനുള്ള സംവിധാനം ആ വ്യവസ്ഥയില്‍ ഉണ്ടോ? മറ്റു വാക്കുകളില്‍ പറഞ്ഞാല്‍ വിതരണനീതി(Distributive justice)യുടെ വശം ഇസ്‌ലാം പരിഗണിച്ചിട്ടുണ്ടോ?

ഉല്‍പാദനവര്‍ധനവ്
ഉല്‍പാദനത്തിന്റെ തുടക്കം നിക്ഷേപത്തില്‍നിന്നാണല്ലോ. വ്യക്തികള്‍ക്ക് നിക്ഷേപത്തിനായി വിശാലമായ മേഖലകള്‍ ഇസ്‌ലാം തുറന്നുകൊടുക്കുന്നു; ഏതാണ്ട് മുതലാളിത്തത്തെപ്പോലെത്തന്നെ. പ്രത്യുല്‍പാദനമേഖലകളില്‍ നിക്ഷേപത്തിന് വിശാലമായ അവസരങ്ങള്‍ താത്ത്വികമായി തുറന്നുകൊടുക്കുക മാത്രമല്ല, ഇവയില്‍ മുതല്‍മുടക്ക് യഥാര്‍ഥമായും നടക്കണമെന്ന ഉദ്ദേശ്യത്തോടെ ചില സാമ്പത്തികസംവിധാനങ്ങളും ഇസ്‌ലാം ഏര്‍പ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. അവയില്‍ പ്രധാനമാണ് പലിശയുടെ നിരോധനം. സാമ്പത്തികശാസ്ത്രത്തിന്റെ ബാലപാഠങ്ങള്‍ പഠിച്ചവര്‍ക്കറിയാം, മൂലധനനിക്ഷേപം പ്രധാനമായും രണ്ടു കാര്യങ്ങളെ ആശ്രയിച്ചാണ് നിലകൊള്ളുന്നതെന്ന്. ഒന്ന്, ഉദ്ദിഷ്ടനിക്ഷേപത്തില്‍നിന്ന് പ്രതീക്ഷിക്കുന്ന ലാഭനിരക്ക്. രണ്ട്, നിലവിലിരിക്കുന്ന പലിശനിരക്ക്. ലാഭനിരക്ക് പലിശനിരക്കിനേക്കാള്‍ കൂടിയാല്‍ മാത്രമേ നിക്ഷേപം നടക്കുകയുള്ളൂ. ഒരു സമൂഹത്തില്‍ പലിശ നിലനില്‍ക്കുന്നുവെന്നതിന്റെ ഫലം ഉല്‍പാദനസംരംഭങ്ങളിലെ മുതല്‍മുടക്ക് പലിശനിരക്കിനോടൊപ്പമോ അതില്‍ കൂടുതലോ ലാഭം കിട്ടുന്ന മേഖലകളിലായി പരിമിതപ്പെടുത്തുന്നുവെന്നതാണ്. ആ നിലയ്ക്ക് പലിശയില്ലാത്ത ഒരു സമൂഹത്തില്‍ കൂടുതല്‍ ഉല്‍പാദനമേഖലകളിലേക്ക് നിക്ഷേപം ഒഴുകുമെന്ന് പ്രത്യേകം പറയേണ്ടതില്ലല്ലോ. ഇത് സൂചിപ്പിക്കുന്നത് പലിശാധിഷ്ഠിത മുതലാളിത്തവ്യവസ്ഥിതിയെ അപേക്ഷിച്ച് ഉല്‍പാദനമേഖലകളിലെ നിക്ഷേപങ്ങള്‍ കൂടുതലായി നടക്കുക ഇസ്‌ലാമികവ്യവസ്ഥയില്‍ ആയിരിക്കുമെന്നാണ്. പക്ഷേ, മൂലധനനിക്ഷേപം ലാഭകരമാണെങ്കിലും ആ രംഗത്തേക്ക് പണം ഒഴുകണമെന്നില്ല. നിക്ഷേപകര്‍ക്ക് അതിന്റെ ഫലങ്ങള്‍ അനുഭവിക്കാനുള്ള മതിയായ പ്രേരകങ്ങള്‍ ലഭിച്ചെങ്കിലേ ഉല്‍പാദനമേഖലകളില്‍ മുതല്‍മുടക്ക് നടക്കൂ. സോഷ്യലിസ്റ്റ്‌വ്യവസ്ഥയെ അപേക്ഷിച്ച് മുതലാളിത്തവ്യവസ്ഥയ്ക്കുള്ള മേന്മ അത് സാമ്പത്തികസംരംഭകര്‍ക്ക് നല്‍കുന്ന പ്രേരകങ്ങളുടെ കാര്യത്തിലാണ്. ചില നിബന്ധനകള്‍ക്കു വിധേയമായി മുതലാളിത്തവ്യവസ്ഥ നല്‍കുന്ന പ്രേരകങ്ങള്‍ ഇസ്‌ലാമും നല്‍കുന്നുണ്ട്. ലാഭേഛയാണ് മുതലാളിത്ത വ്യവസ്ഥയിലെ പ്രധാന പ്രേരകശക്തി. ഇസ്‌ലാം സ്വകാര്യഉടമാവകാശം അംഗീകരിക്കുകയും പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുകയും ചെയ്തതിലൂടെ ലാഭേഛ ഒരു യാഥാര്‍ഥ്യമായും ഒരുപരിധി വരെ അഭിലഷണീയമായും അംഗീകരിച്ചിരിക്കുന്നു. ഈ പ്രേരകം പറ്റേ എടുത്തുകളഞ്ഞാല്‍ സാമ്പത്തികോല്‍പാദനത്തെ അതെത്ര മാത്രം ബാധിക്കുമെന്നതിന് സോഷ്യലിസ്റ്റ്‌രാജ്യങ്ങളിലെ ഇന്നുവരെയുള്ള അനുഭവങ്ങള്‍ ധാരാളം മതി. കാര്‍ഷികരംഗത്ത് സോവിയറ്റ് റഷ്യക്ക് ഏറ്റ പരാജയത്തിന്റെ മുഖ്യഹേതു ഈ പ്രേരകം നഷ്ടപ്പെട്ടതായിരുന്നു. വ്യവസായത്തിന്റെ കാര്യത്തിലും സ്ഥിതി വ്യത്യസ്തമായിരുന്നില്ല. സാര്‍വത്രികമായ ദേശസാല്‍ക്കരണത്തെത്തുടര്‍ന്ന് വിപ്ലവാനന്തരം വ്യവസായസ്ഥാപനങ്ങളുടെ കാര്യക്ഷമത റഷ്യയില്‍ കാര്യമായി കുറഞ്ഞു. ഇതിനു പരിഹാരമായി ലിബര്‍മാന്‍ എന്ന സാമ്പത്തികവിദഗ്ധന്‍ നിര്‍ദേശിച്ചത് ഉല്‍പാദനത്തില്‍ ലാഭം ഒരു പ്രധാനഘടകമാക്കണമെന്നും സാധനങ്ങളുടെ വിലനിര്‍ണയം കമ്പോളസംവിധാനത്തിന് വിടണമെന്നും ലാഭമുണ്ടാക്കുന്ന സ്ഥാപനങ്ങളിലെ തൊഴിലാളികള്‍ക്കും മാനേജര്‍മാര്‍ക്കും പ്രത്യേക പ്രേരകങ്ങള്‍ അനുവദിക്കണമെന്നുമായിരുന്നു. ഉല്‍പാദനവും ഉല്‍പാദനക്ഷമതയും കൂട്ടുന്നതില്‍ ലാഭേഛയ്ക്ക് വഹിക്കാനുള്ള വമ്പിച്ച പങ്ക് ബോധ്യപ്പെട്ടതിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിലാണ്, പില്‍ക്കാലത്ത് സോഷ്യലിസ്റ്റ് രാജ്യങ്ങള്‍ വ്യാപകമായ സ്വകാര്യവത്കരണം നടപ്പാക്കിയത്. ഉല്‍പാദനക്ഷമമായ മുതല്‍മുടക്കും തുടര്‍ച്ചയായ സാമ്പത്തികവളര്‍ച്ചയും ഉറപ്പാക്കുന്നതിനുവേണ്ടി മറ്റു വ്യവസ്ഥകളില്‍ കണ്ടെത്താന്‍ കഴിയാത്ത ചില നിയമനടപടികളും (Legislative measures) ഇസ്‌ലാം ആവിഷ്‌കരിച്ചിട്ടുണ്ട്. ഊഹക്കച്ചവടത്തിന്മേല്‍ ഏര്‍പ്പെടുത്തിയ നിരോധനവും അലസമായി കിടക്കുന്ന പണം (Idle cash balances), സ്വര്‍ണം, വെള്ളി എന്നിവയുടെ ശേഖരത്തിന്മേല്‍ ചുമത്തിയ വാര്‍ഷികനികുതിയും (മൂല്യത്തിന്റെ രണ്ടര ശതമാനം) ഇതിനുദാഹരണമാണ്. സമ്പദ്ഘടനയുടെ തുടര്‍ച്ചയായ വളര്‍ച്ചയ്ക്ക് വിഘാതമായിനില്‍ക്കുന്ന ചോദനത്തിന്റെ കുറവും ഇസ്‌ലാം പരിഗണിച്ചതായി കാണാം. സ്വകാര്യമേഖല ആധിപത്യം പുലര്‍ത്തുന്ന, സാമ്പത്തികാസമത്വങ്ങള്‍ ഭീമമായ തോതില്‍ നിലനില്‍ക്കുന്ന സമൂഹങ്ങളില്‍ ബഹുഭൂരിപക്ഷത്തിന്റെ ക്രയശേഷി(Purchasing power)യുടെ കുറവ് മൂലമുണ്ടാകുന്ന ചോദനത്തിന്റെ അപര്യാപ്തത വ്യാപകമായ സാമ്പത്തികമാന്ദ്യത്തിന് കാരണമാകാറുണ്ട്. മാര്‍ക്‌സിന്റെ അഭിപ്രായത്തില്‍, ക്രയശേഷിയിലുണ്ടാകുന്ന തുടര്‍ച്ചയായ ഇടിവുമൂലം രാജ്യത്തിന്റെ മൊത്ത ഉപഭോഗം പടിപടിയായി കുറഞ്ഞുപോകുന്നതാണ് മുതലാളിത്തവ്യവസ്ഥയുടെ തകര്‍ച്ചയിലേക്ക് നയിക്കുന്ന മുഖ്യകാരണങ്ങളിലൊന്ന്. ബഹുഭൂരിപക്ഷത്തിന്റെ ക്രയശേഷിയില്ലായ്മ മൂലം സംജാതമാകാന്‍ സാധ്യതയുള്ള ചോദനക്കുറവിനെതിരെയുള്ള ഒരു മറുമരുന്നാണ് ഇസ്‌ലാമിലെ സകാത്ത്‌സംവിധാനം. സകാത്ത് നടപ്പാക്കുന്നതുമൂലം, ദേശീയവരുമാനത്തിന്റെ ഗണ്യമായൊരു ഭാഗം, ഓരോ വര്‍ഷവും സമൂഹത്തിലെ ദുര്‍ബലവിഭാഗങ്ങള്‍ക്കിടയില്‍ പുനര്‍വിതരണം ചെയ്യപ്പെടുന്നു.
മേല്‍പറഞ്ഞ നിയമനടപടികളും സംവിധാനങ്ങളും മാത്രമല്ല, ഉല്‍പാദനവര്‍ധനവിനുവേണ്ടി ഇസ്‌ലാം അവലംബിക്കുന്നത്. നിയമങ്ങളും ഭരണസംവിധാനങ്ങളും ചിലപ്പോഴെങ്കിലും പരാജയപ്പെടുന്ന വസ്തുത പരിഗണിച്ച് ലക്ഷ്യസാക്ഷാത്കാരത്തിനുവേണ്ടി ധാര്‍മികോപദേശങ്ങളും വ്യക്തിസംസ്‌കരണവും ഉള്‍ക്കൊള്ളുന്ന നൈതികമാര്‍ഗങ്ങളും ഇസ്‌ലാം അവലംബിക്കുന്നു. ഭൗതികവ്യവസ്ഥകളില്‍ ഈ മാര്‍ഗത്തിന് പറയത്തക്ക പ്രസക്തിയില്ല. ഉല്‍പാദനവര്‍ധനവിന് ഇസ്‌ലാം നല്‍കുന്ന ആദര്‍ശപരമായ പ്രോത്സാഹനം മനസ്സിലാക്കുന്നതിന് താഴെ പറയുന്ന പ്രവാചകവചനങ്ങള്‍ ശ്രദ്ധിക്കുക: ‘ആരെങ്കിലും ഒരു ചെടിയോ വിത്തോ കണ്ടെത്തിയാല്‍ അവനത് നടേണ്ടതാണ്, ലോകാവസാനനാളായിരുന്നാല്‍ പോലും.’ മറ്റൊരു പ്രവാചകവചനം ഇങ്ങനെ: ‘ഒരാള്‍ എന്തെങ്കിലും കൃഷി ചെയ്തു. അതിന്റെ ഫലങ്ങള്‍ മറ്റു മനുഷ്യനോ മൃഗങ്ങളോ പക്ഷികളോ തിന്നുകളഞ്ഞു. എങ്കില്‍ അദ്ദേഹത്ത സംബന്ധിച്ചേടത്തോളം അതൊരു ധര്‍മമായി അല്ലാഹു രേഖപ്പെടുത്തുന്നതാണ്.’ പ്രസിദ്ധ ഇസ്‌ലാമികസമ്പദ്ശാസ്ത്രജ്ഞനും പ്രശസ്ത ധനശാസ്ത്രഗ്രന്ഥമായ ഇഖ്തിസാദുനായുടെ കര്‍ത്താവുമായ മുഹമ്മദ് ബാഖിര്‍ സ്വദ്‌റിന്റെ അഭിപ്രായത്തില്‍ ഈ ദുന്‍യാവിലെ സമസ്തവിഭവങ്ങളെയും മനുഷ്യന് പ്രയോജനപ്പെടുന്ന തരത്തില്‍ ഉപയോഗപ്പെടുത്തുക എന്നത് മുസ്‌ലിംസമൂഹത്തിന്റെ ആദര്‍ശപരമായ ദൗത്യത്തില്‍പെട്ടതാണ്. സ്ഥിരോത്സാഹത്തെയും കഠിനാധ്വാനത്തെയും പ്രോത്സാഹിപ്പിച്ചുകൊണ്ടും അലസത, അലംഭാവം, നിരുത്തരവാദിത്വം എന്നിവയെ നിരുത്സാഹപ്പെടുത്തിക്കൊണ്ടുമുള്ള ഉദ്‌ബോധനങ്ങള്‍ ഖുര്‍ആനിലും ഹദീസിലും ധാരാളം കാണാം.

വിതരണനീതി
ഒരു സമ്പദ്ഘടനയില്‍ ഉല്‍പാദനവര്‍ധനവിനുള്ള ശേഷി എത്രയുണ്ടെങ്കിലും ഉല്‍പാദനവര്‍ധനവ് മതിയായ തോതില്‍ നടക്കുന്നുണ്ടെങ്കിലും സാമ്പത്തികവളര്‍ച്ചയുടെ സല്‍ഫലങ്ങള്‍ എല്ലാവര്‍ക്കും ലഭിച്ചുകൊള്ളണമെന്നില്ല. പല രാജ്യങ്ങളിലെയും ഇന്നുവരെയുള്ള അനുഭവങ്ങള്‍ തെളിയിക്കുന്നത് സാമ്പത്തികവളര്‍ച്ചയോടൊപ്പംതന്നെ ദാരിദ്ര്യവും തൊഴിലില്ലായ്മയും കൂടിവരുന്നു എന്നതാണ്. ഉല്‍പാദിപ്പിക്കപ്പെടുന്ന സമ്പത്ത് നീതിയുക്തമായി വിതരണം ചെയ്യാനുള്ള സംവിധാനങ്ങളുടെ അഭാവമോ പോരായ്മയോ ആണ് ഈ സ്ഥിതിവിശേഷത്തിന് കാരണം. വളര്‍ച്ചയും സാമൂഹികനീതിയും തമ്മില്‍ ഉണ്ടാകാന്‍ സാധ്യതയുള്ള വൈരുധ്യത്തെ സംബന്ധിച്ച് ഈ അടുത്ത കാലത്ത് മാത്രമാണ് നമ്മുടെ സമ്പദ്ശാസ്ത്രജ്ഞര്‍ ബോധവാന്മാരായത്. മാത്രമല്ല, സാമ്പത്തികശാസ്ത്രചര്‍ച്ചകളില്‍ വിതരണപ്രശ്‌നങ്ങള്‍ക്ക് അര്‍ഹമായ സ്ഥാനം ലഭിച്ചിരുന്നുമില്ല. ഉല്‍പാദനത്തിനു ശേഷമേ വിതരണത്തിന്റെ പ്രശ്‌നങ്ങള്‍ ഉത്ഭവിക്കൂ എന്ന ധാരണയില്‍ ഉല്‍പാദനപ്രശ്‌നങ്ങള്‍ക്കാണ് സമ്പദ്ശാസ്ത്രജ്ഞര്‍ പ്രാമുഖ്യം നല്‍കിയത്. 1970-കളുടെ തുടക്കം മുതലാണ് വിതരണപ്രശ്‌നത്തിന് പ്രാധാന്യം ലഭിക്കാന്‍ തുടങ്ങിയത്. ഈ അടുത്ത കാലത്ത് മാത്രം സമ്പദ്ശാസ്ത്രജ്ഞരുടെ സജീവചര്‍ച്ചയ്ക്ക് വിധേയമായ വിതരണപ്രശ്‌നങ്ങള്‍, വിശിഷ്യാ വിതരണനീതിയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട പ്രശ്‌നങ്ങള്‍ ഇസ്‌ലാം പതിനാലു നൂറ്റാണ്ടുകള്‍ക്ക് മുമ്പുതന്നെ പരിഗണിച്ചതായികാണാം. ഖുര്‍ആനികവീക്ഷണപ്രകാരം ധനം ചുരുക്കം ചിലരില്‍ മാത്രം കേന്ദ്രീകരിക്കപ്പെടേണ്ടതല്ല. പ്രത്യുത, സമൂഹത്തിലെ മുഴുവന്‍ ജനങ്ങള്‍ക്കിടയിലും വിതരണം ചെയ്യപ്പെടേണ്ടതാണ്. വിതരണനീതിയുടെ താല്‍പര്യങ്ങള്‍ ഇസ്‌ലാമികദൃഷ്ട്യാ പൂര്‍ത്തീകരിക്കപ്പെടുന്നത് ഓരോരുത്തര്‍ക്കും അവരവരുടെ പ്രാഥമികാവശ്യങ്ങള്‍ നിര്‍വഹിക്കാന്‍ മതിയായ ധനം ലഭിക്കുമ്പോഴാണ്. അടിസ്ഥാനാവശ്യങ്ങളായി ഇസ്‌ലാം പരിഗണിച്ചവയില്‍ വസ്ത്രം, വീട്, ചികിത്സ എന്നിവ മാത്രമല്ല, സമൂഹത്തിന്റെ സാമ്പത്തികസ്ഥിതിയും സാഹചര്യങ്ങളുമനുസരിച്ച് വിറക്, യാത്ര, വിവാഹം, കടംവീട്ടല്‍ എന്നിവയ്ക്കുവേണ്ടിയുള്ള ചെലവുകളും ഉള്‍പ്പെടുന്നു. ജനങ്ങളുടെ അടിസ്ഥാനാവശ്യങ്ങള്‍ നിര്‍വഹിച്ചുകൊടുക്കേണ്ടത് ഭരണാധികാരികളുടെ കര്‍ത്തവ്യമായാണ് പൗരാണികരും ആധുനികരുമായ പല ഇസ്‌ലാമികപണ്ഡിതന്മാരും അഭിപ്രായപ്പെടുന്നത്. സമ്പത്തിന്റെ വിതരണം വികേന്ദ്രീകരിക്കപ്പെടാനും അതിലൂടെ സമൂഹത്തിലെല്ലാവര്‍ക്കും സാമ്പത്തികനീതി ലഭിക്കാനും വേണ്ടി ഇസ്‌ലാം പല മാര്‍ഗങ്ങളും അവലംബിച്ചിട്ടുണ്ട്. നിക്ഷേപമാര്‍ഗങ്ങളും തൊഴിലുകളും തെരഞ്ഞെടുക്കുന്നതില്‍ ഏര്‍പ്പെടുത്തിയ വിലക്കുകള്‍, അധ്വാനം കൂടാതെ നേടാവുന്ന ധനത്തിന്റെ നിരോധനം, സാമ്പത്തിക ഇടപാടുകളില്‍ ചുമത്തിയ നിയന്ത്രണങ്ങള്‍, ഇസ്‌ലാമികദായക്രമം, വിലനിയന്ത്രണം, റേഷനിംഗ്, സകാത്ത് എന്നിവ ഇവയില്‍ ഉള്‍പ്പെടുന്നു. സ്ഥലപരിമിതി മൂലം ഇവയില്‍ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട സകാത്തിനെപ്പറ്റി മാത്രം അല്‍പം വിശദീകരിക്കാം:
സാമൂഹികനീതിയുടെ എല്ലാ ലക്ഷ്യങ്ങളും ഒറ്റയടിക്ക് കൈവരിക്കുന്നതിന് ഇസ്‌ലാം നടപ്പില്‍വരുത്തിയ തുല്യതയില്ലാത്ത ഒരു സംവിധാനമാണ് സകാത്ത്. സകാത്ത് എന്നത് സമ്പന്നന്റെ ഔദാര്യത്തില്‍നിന്ന് പാവപ്പെട്ടവന് ലഭിക്കുന്ന ദാനധര്‍മങ്ങളോ പാവപ്പെട്ടവന്‍ ധനികനില്‍നിന്ന് ഓച്ചാനിച്ചു വാങ്ങേണ്ട ഭിക്ഷയോ അല്ല. മറിച്ച്, സമ്പന്നന്റെ ധനത്തില്‍ പാവപ്പെട്ടവര്‍ക്ക് ഇസ്‌ലാം നിശ്ചയിച്ച അവകാശമാണ്. ഈ അവകാശം സമ്പന്നര്‍ സ്വമേധയാ നല്‍കാന്‍ തയാറല്ലെങ്കില്‍ ഇസ്‌ലാമികഗവണ്‍മെന്റ് ബലമായി പിടിച്ചെടുക്കുന്നതായിരിക്കും. നിശ്ചിതപരിധിക്കപ്പുറമുള്ള സ്വത്തുക്കള്‍ക്കും വരുമാനങ്ങള്‍ക്കും സൂക്ഷിപ്പുപണത്തിനും ചില നിശ്ചിതനിരക്കുകളില്‍ സകാത്ത് നല്‍കേണ്ടതുണ്ട്. ഇങ്ങനെ സമൂഹത്തിലെ സമ്പന്നവ്യക്തികളില്‍നിന്ന് സകാത്തിന്റെ വിഹിതം ശേഖരിച്ച് അര്‍ഹരായ വ്യക്തികളില്‍ വിതരണം ചെയ്യാനുള്ള ചുമതല ഇസ്‌ലാം ഭരണകൂടത്തില്‍ നിക്ഷിപ്തമാക്കിയിരിക്കുന്നു. വ്യക്തിതലത്തിലുള്ള സകാത്ത് വിതരണം ഇസ്‌ലാമിന്റെ സ്പിരിറ്റുമായി പൊരുത്തപ്പെടുന്നതല്ല. സകാത്തിന്റെ വിതരണത്തില്‍ സവിശേഷമായ ചില തത്ത്വങ്ങള്‍ ഉള്‍ക്കൊള്ളിച്ചിട്ടുണ്ട്:
1) സകാത്തിനര്‍ഹരായവരുടെ ആവശ്യങ്ങളുടെ സ്വഭാവവും വലിപ്പവും അവരുടെ തൊഴില്‍പരമായ അവസ്ഥയും പ്രത്യേകം പരിഗണിക്കപ്പെടണം.
2) സകാത്ത് വാങ്ങുന്നവരെ ഭാവിയില്‍ സ്വയം പര്യാപ്തരാക്കുക എന്ന സമീപനമാണ് സ്വീകരിക്കേണ്ടത്.
3) പണമായോ ഭക്ഷണസാധനങ്ങളായോ തൊഴിലുപകരണങ്ങളായോ സകാത്ത് നല്‍കാവുന്നതാണ്.
ഈ അടിസ്ഥാനത്തില്‍ സകാത്തിന്റെ ഏറ്റവും അഭിലഷണീയമായ രൂപങ്ങള്‍ ഫുഖഹാക്കള്‍ (കര്‍മശാസ്ത്രപണ്ഡിതന്മാര്‍) പ്രത്യേകം എടുത്തുപറഞ്ഞിട്ടുണ്ട്. കാര്‍ഷികവൃത്തി തൊഴിലായി സ്വീകരിച്ച ഒരാള്‍ക്ക് സകാത്തായി നല്‍കേണ്ടത് സ്വയംപര്യാപ്തമായി ജീവിക്കാന്‍ ആവശ്യമായ കൃഷിഭൂമിയാണ്. ഡ്രൈവിംഗ് പഠിച്ച ഒരാള്‍ക്ക് ഈ തത്ത്വപ്രകാരം നല്‍കേണ്ടത് കാറോ ലോറിയോ ആണ്. പച്ചക്കറി കച്ചവടം ശീലിച്ചവന് അതിനാവശ്യമായ മൂലധനവും, ആഭരണവ്യാപാരം പരിചയിച്ചവന് അതിനുവേണ്ട മൂലധനവും നല്‍കണം. ഒരു തൊഴിലും അറിയാത്തവന് അവനെപ്പോലെയുള്ളവര്‍ക്ക് ജീവിക്കാനാവശ്യമായ തുക നല്‍കേണ്ടതാണ്. നാട്ടിലെ ശരാശരി ആയുര്‍ദൈര്‍ഘ്യം കണക്കിലെടുത്തായിരിക്കണം ഈ തുക നിശ്ചയിക്കേണ്ടതെന്നും ഫുഖഹാക്കള്‍ അഭിപ്രായപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. സകാത്തായി നല്‍കുന്നത് കാലദേശവ്യത്യാസവും തൊഴിലിന്റെ സ്വഭാവവും അനുസരിച്ച് മാറുമെന്ന് മനസ്സിലാക്കാം. ഇത്രയും സമഗ്രവും പ്രായോഗികവുമായ ഒരു വിതരണസംവിധാനം അല്ലെങ്കില്‍ സാമൂഹിക സുരക്ഷാപദ്ധതി (Social Security Scheme) മറ്റേതെങ്കിലും വ്യവസ്ഥയിലുണ്ടോ എന്ന് സംശയമാണ്. വാസ്തവത്തില്‍ ഇസ്‌ലാമിനെ ഇതര മതങ്ങളില്‍നിന്ന് മാറ്റിനിര്‍ത്തുന്ന പ്രധാന ഘടകം ഈ സകാത്ത്‌സംവിധാനമാണ്. ദാനധര്‍മങ്ങളുടെ പ്രാധാന്യത്തെയും സാധുസംരക്ഷണത്തിന്റെ പുണ്യത്തെയും സംബന്ധിച്ച് ഹൈന്ദവ-ക്രൈസ്തവമതങ്ങള്‍ ഊന്നിപ്പറയുന്നുണ്ടെങ്കിലും ഇത്തരത്തിലുള്ള വ്യവസ്ഥാപിതമായ ഒരു പദ്ധതി അവയിലൊന്നിലുമില്ല.
ഇതുവരെ പറഞ്ഞതില്‍നിന്ന് സിദ്ധിക്കുന്ന വസ്തുത, സാമ്പത്തികവളര്‍ച്ചയും വിതരണനീതിയും ഒരേസമയം ഉറപ്പുനല്‍കുന്ന സവിശേഷമായ ഒരു സാമ്പത്തികസംവിധാനം ഖുര്‍ആന്‍ സമര്‍പ്പിച്ചിട്ടുണ്ടെന്നും അത് ആധുനികസമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥകളേക്കാള്‍ പല കാര്യങ്ങളിലും മേന്മ പുലര്‍ത്തുന്നുണ്ടെന്നുമാണ്.

About the author

admin

Leave a Comment